نشر یه گفتمان  

9 سال است كه از توصيه رهبري براي راه اندازي كرسي هاي آزاد انديشي مي گذرد اما ما متاسفانه تازه از سال گذشته شاهد برگزاري آنها در دانشگاه فردوسي بوديم. در اين مصاحبه مي خواهيم علل اين تاخير و كم كاري را بررسي كنيم. ابتدا لطفا پيشينه اي از تشكيل دبيرخانه و نحوه راه اندازي كرسي ها در سال گذشته بگوييد. 

بله اين درد مشترك ماست كه 8 سال اين گفته ها همچنان روي زمين مانده و متوليان جدي پيدا نشده اند. سال گذشته تصميم جدي گرفته شد كه نهاد وارد كار شود تا بچه ها اميدوار شوند و كار انجام شود، لذا دبيرخانه را راه اندازي كرديم با سه هدف: از كارهاي موازي جلوگيري شود، نفس آزاد انديشي، واژه اش و جايگاهش لوث نشود و انتظار رهبري براي شروع ضربه نخورد و اينكه براي مجموعه هاي فعال دانشجويي همگرايي داشته باشيم. اين دبيرخانه متشكل از همه تشكل ها بود- حتي نيمه انجمن اسلامي كه فعال بود- ودبيرخانه داخلي خود تشكلهاست نه اينكه دبيرخانه نهاد يا يك ارگان فراتشكلي باشد. در نتيجه پارسال پنج كرسي و يك برنامه اوليه با نام صفر تا صد كرسي هاي آزاد انديشي برگزار شد. امسال هم آئين نامه داخلي  براي اين دبيرخانه كه اولين دبيرخانه دانشجويي كرسي آزاد انديشي در كشور است تنظيم شده كه منتظر تصويب آن در شوراي فرهنگي دانشگاه هستيم. البته اين آئين نامه مانعي نخواهد شد براي اين حركت فرهنگي. اين فقط براي اين است كه اين واژه جابجا نشود. پارسال يكي از تشكلها برنامه اي گذاشت با عنوان تريبون آزاد انديشي كه ما با آنها دعوا كرديم كه چرا اين واژه را حرامش مي كنيد.  هدف فقط همين است كه اين واژه لوث نشود.

همچنين امسال در عرصه گروه معارف هم داريم فعال سازي مي كنيم كه اساتيد بيايند پاي كار. در بحث اساتيد هم دارد رايزني صورت مي گيرد كه كرسي هاي ويژه استادان برگزار شود.

رهبري گفتند مديريت اين كرسي ها را نخبگان فكري و فرهنگي بايد به دست گيرند. همكاري اين نخبگان در دانشگاه ما تا به حال چه طور بوده است؟

يكي از مشكلات ما تشتت و عدم اتفاق دانشجويان بود. مجموعه بدنه دانشجويي شايد هنوز سال گذشته برايش روشن نشده بود كه كرسي چيست و چه طور بايد عملياتي شود. البته در تشكلها مطالعات قبلي بود مثلا بسيج و يا جامعه مي خواستند برنامه بگذارند اما چون هنوز برايشان مبهم بود برنامه اي راه اندازي نشده بود. اين عدم اتفاق بين تشكلها خودش را نشان داد. ما انتظار داشتيم مسئول اصلي تشكلها براي كرسي بهاء قائل شود و بيايد پاي كار. اما در 25 جلسه داخلي كه براي شروع كرسي ها گذاشتيم به جز نماينده جهاد دانشگاهي شخص مستقيم مسئول هيچ تشكلي نيامد. ما انتظار داشتيم حداقل در يكي دو جلسه حضور جدي داشته باشند. لذا خود بنده مي رفتم با مسئولين مستقيم تشكلها يك مقداري جدي تر و خشن تر صحبت مي كردم كه كجاييد كارها مانده. اما امسال خوشبختانه اين مشكل قدري حل شده و رويكرد امسال ما اين است كه كوتاه نياييم تا مسئول مستقيم تشكلها بيايند پاي كار. البته حق مي دهم تشكلها برنامه هاي فرهنگي زيادي دارند اما اين كرسي ها نبايد مغفول بماند. انصافا ستم است. اينكه آقا صدبار گفته يعني چي؟ اين واژه صد بار يعني ما هنوز در اين چند ساله نتوانستيم نظر ايشان را عملي كنيم. اين كرسي ها اگر به معناي واقعي اتفاق بيفتد تحولات فوق العاده معجزه آسايي در دانشگاه پيش مي آيد.

در بحث انتخاب موضوع پارسال دبيرخانه اعضا را جمع مي كرد نظر مي دانند اما امسال با 4 مسئول تشكل بسيج، جامعه، كانون هاي دانشجويي و انجمن هاي علمي صحبت شده و خواسته شده اعلام كنند چه كرسي هايي با چه موضوعاتي را برگزار مي كنند. اينطور مي شود يك تقويم منظم داشت كه هر هفته يا هر دو هفته يك كرسي داشته باشيم. نهاد فقط واسطه بين مديريت و تشكلهاست كه كمي از حجم كارهاي اداري را كم كند.

البته امسال فراخوان داديم كه اگر تعدادي دانشجو هم هستند كه مي خواهند كرسي برگزار كنند فقط ابتدا يك صحبتي با دبيرخانه داشته باشند كه اصول اجرايي كرسي و حداقل شرايطي كه بايد رعايت شود را مد نظر داشته باشند.

ظاهرا بعضا تشكلها سخنراني يا تريبون آزاد را بيشتر ترجيح مي دهند به برگزاري كرسي آزاد انديشي.

اگر كرسي ها اتفاق بيفتد خيلي از برنامه هاي فرهنگي را هم جهت مي دهد و پويا مي كند. دانشجوها حضور فعالتري خواهند داشت. الان ديگر سخنراني يك طرفه منسوخ شده. الان برنامه ها واقعا استقبال ضعيفي دارند. نسبت به سرانه دانشجويي صحبت مي كنم نه صندليهاي سالن. ما بايد دانشجو را به اين سمت ببريم كه او هم عرض اندام كند. اگر ما فرهنگ گفتگوي منطقي، آزاد بدون نگراني و ترس توام با اخلاق را در بدنه دانشجويي جاري كنيم خيلي از بي سوادي هاي دانشجويي، قضاوتهاي غيرعلمي، بداخلاقي هاي كلامي جلويش گرفته مي شود و در يك فضاي منطقي و آرام يك معضل بررسي شده آسيب شناسي مي شود و راهكار رائه مي دهيم. مهمترين راه اين امر، راه افتادن فرهنگ تضارب آراست. دانشجو حرفش را بزند. استدلال منطقي كند. اگر كسي خلاف او حرفي زد جوابي داشت دفاع كند و گرنه تسليم شود. ما خيلي تلاش كرديم جلسه كرسي با تريبون آزاد اشتباه نشود. كرسي يك فضاي علمي است. البته اقتضاي جواني نشاط است اما گاهي نشاط با هرج و مرج، با فرافكني قاطي مي شود. در نتيجه مخاطبي هم كه آمده فقط ببيند اين موضوع چه خروجي دارد از اين كرسي فاصله مي گيرد.

آسيبي كه در كرسي هاي سال پيش ديده مي شد اين بود كه كرسي به جلسه پرسش و پاسخ تبديل مي شد؛ كه احتمالا دليلش كم بودن اطلاعات دانشجويان در آن حوزه بود.  براي ايجاد انگيزه براي مطالعه يا فكر درباره موضوع  قبل از جلسه  برنامه اي داريد؟

هنوز نفس آزادانديشي براي دانشجويان جا نيفتاده كه مي خواهند چه كار بكنند. ما يك هفته قبل جلسه، فراخوان مي زديم. اما عزيزاني كه با مطالعه قبلي اظهار نظر كنند به تعداد انگشتان يك دست هم نبودند. به جرات نمي توانم بگويم براي ايجاد انگيزه چه كار كرديم. اما تمام سعيي كه داشتيم اين بود كه در دبيرخانه گروههاي مطالعاتي را فراهم كنيم كه با مطالعه قبلي بيايند و براي ديگر دانشجويان هم الگو سازي كنند. اينها هيج انتخاب خاصي نشدند. اينطوري انگيزه بقيه هم زياد مي شود. عمدتا كساني كه صحبت مي كردند محدود و از خود تشكلها بودند. اما وقتي فرد ناشناخته و از خود دانشجويان باشد و رشته اش همين باشد يا كار كرده باشد انگيزه بچه ها را بيشتر مي كند. اما اين كارگروه ها هيچ وقت محقق نشد چون دايره مطالعات فرادرسي بچه ها واقعا پايين است. كه علل زيادي دارد. دانشجو بايد در طول برنامه ها خودش احساس نيازكند كه ضعف مطالعاتي دارد. ما در كرسي هاي آزاد انديشي در حال شروع فرهنگ سازي هستيم متاسفانه. اگر روند كرسي ها مستمر باشد جلسات متفاوت با موضوعات مورد نياز دانشجو، انگيزش ايجاد مي شود و دانشجو در جلسه بعدي با مطالعه مي آيد. در حين اجرا فرد عملا مي بيند چه نيازهايي دارد لذا فرد نمي رود خودش را مشغول چيزهاي فرعي بكند. دانشجو بايد در عمل ببيند چه چيزهايي نياز دارد. فن مباحثه، علمي بحث كردن، با اخلاق صحبت كردن. ما خيلي صحبت كرديم اما عمل نكرديم و دانشجوها دلزده شده اند.

يكي از كاركردهايي كه رهبري براي كرسي ها مطرح كردند بحث بيان آزادانه افكار به خصوص در مسائل سياسي است. كه عدم طرح منطقي اش منجر به طرح جنجال آفرين آن خواهد شد و نتيجه اش مي شود جنجالهاي انتخابات 88. با توجه به اينكه امسال هم انتخاباتي پيش رو داريم و سال گذشته هم اصلا مباحث كرسي ها سياسي نبود، براي امسال برنامه متفاوتي نداريد؟

در کرسی های سال گذشته یک مشکل بزرگی بود که ترس فضا بود. همین یکی از دلایل کمی اظهارنظرکنندگان بود. طنز هم شده بود. "آزادی پس از بیان ما تضمین شده است؟" هنوز اعتمادسازی برای دانشجو در هاله ای از ابهام است.آنچه که بیشتر دامن می زند این است که دانشجو می بیند در عرصه های دیگر همین هست. من اگر اینجا از این سنگر دفاع کنم که نگران نباش و حرفت را بزن اما می بیند که در یک سنگرهای دیگری فضا بسته است بعد به حرف من هم بی اعتماد می شود. راهکارش را که با سران تشکلها می خواهیم بررسی کنیم این است که اعتمادسازی مسئولین را ایجاد کنیم. این کار خود تشکلهاست. اگر آنها از موضوعات مورد نظرشان دفاع نکنند پس چه کسی دفاع کند؟ لذا مسئولین در عمل اجازه دهند این کرسی ها با یک سری موضوعات راه بیفتد. سال گذشته چون می خواستیم این فرهنگ بدون مخالفتی راه بیفتد عامدانه وارد موضوعات سیاسی نشدیم. همين موضوع ازدواج را كه ما گذاشتيم، به شدت مورد ملامت مسئولين فرهنگي قرار گرفتيم. این حرفهایی که آن خانم جلوی رهبری در خصوص محافظه کاری مسئولین زد از درون دل ما گفت. دیگر یک مقداری راه را بازکنند. آقای رحیم پور ازغدي می گفت آخرش دیگر می گوید خدا دیگر. به خدا تردید می کند. اسلام که ترک برنمی دارد با ان قلت شما. اینها باعث می شود آدمها متوجه شوند چه ضعفهایی در اعتقاداتشان دارند و مجهز شوند تا از دینشان دفاع کنند. آقای رحیم پور می گفت خیلی از تولیدات منابع اسلامی ناشی از همین شبهات بود. المیزان و بحارالانوار و.. که در همین تضارب آرا اتفاق افتاد.

و حرف آخر

از ماست كه بر ماست. من مسئولين را در رده دوم مي بينم. آقا از دانشجوها خواستند و دانشجو بايد اول به خودباوري برسد و بعد مطالبه گري عالمانه كند. خيلي از مسائلي كه مسئولين شايد دارند مقاومت مي كنند اين است كه دانشجو همه جوانبش را نمي بيند. بعد مسئول مي گويد شما كه دانشجويي اين را گفتي پس معلوم مي شود همه حرفها اين جوري است. تسري مي دهد. شأن دانشجو بودن را حفظ كنيد. مسئولين اگر دفاع و باور قلبي دانشجويي را ببينند و منطق پشتش را هم ببينند كمك خواهند كرد.